Đọc «Giấc mơ từ cha tôi» của Barack Obama

http://songchampls.vnweblogs.com/post/9597/150412

Đọc «Giấc mơ từ cha tôi» của Barack Obama

Lê Trung Tĩnh

Có những quyển sách đọc một lần rồi quên, có những quyển như « Giấc mơ từ cha tôi » của Obama càng đọc nhiều lần, càng thấy sâu sắc và bổ ích. Đọc lại tác phẩm trong vài ngày nghỉ lễ vừa qua giúp tôi chiêm nghiệm ra nhiều điều lý thú.

« Giấc mơ từ cha tôi » miêu tả những khắc khoải về hình ảnh người cha da đen mà Obama phải xa từ năm 2 tuổi. Qua các câu chuyện kể về cha mình, cậu bé và chàng thiếu niên Obama thường lấy cha làm tấm gương để tiến lên và, đôi khi, để phản kháng. Hình ảnh này tan vỡ phần nào khi Obama phát hiện người cha đó cũng có những sai lầm, nông nổi rất đời thường. Nhưng với tinh thần bao dung và ước mơ cháy bỏng tìm về nguồn cội, Obama cuối cùng đã tìm được sự hòa hợp với cha và bình an trong tâm hồn. Người cha, cũng như Châu Phi huyền diệu, là nỗi trăn trở và cũng là niềm an ủi, là câu hỏi và cũng chính là giải đáp ; tất cả tạo thành mơ ước và nghị lực để vươn lên của tác giả.

Điểm độc đáo của « Giấc mơ từ cha tôi » mà tôi muốn đề cập đến không nằm ở tính cách, cuộc đời của Obama, điều mà có lẽ đã, đang và sẽ là đề tài của nhiều tác phẩm. Điều làm tôi ấn tượng chính là các giá trị vĩnh hằng của nhân loại được tác phẩm thể hiện và tác giả theo đuổi. Xuyên suôt quyển sách, các giá trị này được Obama chuyển tải thông qua việc nhấn mạnh tầm quan trọng của giáo dục và khát vọng cải tạo xã hội.

 

Vai trò của giáo dục các giá trị cơ bản

Obama trãi qua thời thơ ấu ở Hawaii và Indonesia, cùng mẹ và ông bà ngoại. Tuy phải dịch chuyển nhiều nơi và ít khi sống trọn vẹn cùng ai lâu, cậu bé Obama may mắn được kèm cặp bởi một người mẹ tuyệt vời.

Không có tiền để theo học trường quốc tế, Obama học tiểu học cùng với các thiếu niên Indonesia khác. Mẹ Obama sáng nào cũng đánh thức cậu bé dậy từ 4 h sáng để dạy tiếng Anh và chương trình song song của một trường ở Mỹ. Buồn ngủ nhíu cả mắt, cậu bé cũng cố gắng chăm chỉ ê a, vì cậu hiểu, thức dậy sớm như vậy đối với mẹ cũng không dễ dàng gì.

Thời gian sống ở Indonesia, cậu bé Obama tiếp xúc với một xã hội mới lạ, hấp dẫn và khắc nghiệt. Tuổi thơ Obama in đậm hình ảnh những đôi mắt nông dân Indonesia đau đáu mong chờ cơn mưa trên những đồng ruộng khô cháy, những cánh tay bám víu lấy từng miếng chòi cuối cùng bị cơn lũ dữ cuốn đi. Obama không quên nét thảng thốt trên khuôn mặt người bạn Indonesia kể về người em bị gió độc cướp đi mạng sống đêm qua. Những hình ảnh như vậy cậu bé Obama giấu sâu vào tâm khảm vì khó chia xẽ cùng ai, ngay cả mẹ và ông bà ngoại.

Một hôm Obama về nhà với cái đầu u vì bị bạn chọi đá. Ngày hôm sau, nguời cha dượng về nhà với hai cặp găng tay đánh box và « dợt » cho Obama những cú đánh đầu tiên cùng với bài học : « Việc đầu tiên con phải nhớ là bảo vệ bản thân mình ». Cũng chính người dượng này đã dạy cho Obama rằng cuộc đời rất khắc nghiệt, rằng kẻ mạnh sẽ thống trị người yếu hơn, rằng thế giới này là thế giới của sức mạnh.

Với những « chân lý » đó, Obama có thể sẽ trở thành như bao nhiêu người khác nếu không có các lời dạy của người mẹ. Bà dạy cho cậu rằng vượt lên trên những sức mạnh người dượng nói, còn có sức mạnh của lẽ phải, lẽ công bằng, của sự chính trực và ngay thẳng. Vì theo bà, chính những giá trị vĩnh cữu đó mới tạo nên một sức mạnh thực sự của một con người, một dân tôc và cả nhân loại. Bà đã đọc và cất nghĩa cho cậu bé Obama tuyên ngôn độc lập Mỹ, bản văn đề cao tự do, công bằng và quyền con người, các giá trị giúp phân biệt u tối và văn minh, dã man và nhân đạo. Chính những lời dạy này đã xác định thái độ và lựa chọn của Obama trước các nghịch cảnh của xã hội.

 

Khát vọng cải tạo xã hội từ gốc rễ

Là một thanh niên da đen Mỹ, Obama cảm nhận đầy đủ những bất công của xã hội đối với cộng đồng da đen. Không buông xuôi cũng không bạo động, Obama trăn trở tìm lời giải đáp. Ở tuổi 23, anh quyết định nghỉ công việc phân tích tài chính nhiều tiền để đi theo tiếng gọi của khát vọng cải tạo xã hội : trở thành người hoạt động cộng đồng, lương « ba cọc ba đồng ».

Quyết tâm của Obama được miêu tả xuất phát từ những bức xúc trước nền chính trị hiện tại thừa bất công nhưng thiếu dân chủ. Một câu của ông trong tác phẩm đáng để chúng ta ghi nhớ và chiêm nghiệm : « Thay đổi không đi từ trên xuồng mà từ các cội rễ được rung động ».

Và để thúc đẩy tiến trình của sự thay đổi, Obama tham gia tổ chức các hoạt động xã hội ở thành phố Chicago, khu Altgeld đầm lầy nước đọng với các nhà máy bỏ hoang rĩ sét, các khu chung cư tồi tàn dành cho người da đen. Nơi đây, thất nghiệp, bỏ học, tội phạm như một vòng lặp tàn ác đẩy dần cuộc sống con người vào tăm tối, bị chính quyền và tôn giáo quên lãng.

Sau những vấp ngã ban đầu, Obama dần tổ chức và gầy dựng những hội nhóm hoạt động từ những việc rất nhỏ như trồng lại cây cảnh, khai thông cống rãnh, đến các việc lớn hơn như kiếm việc làm, lập chương trình giáo dục nhân cách cho thanh niên da đen. Trong vô số các hoạt động, đáng nhớ nhất là việc Obama tổ chức cho các bà mẹ trẻ đấu tranh yêu cầu hội đồng thành phố lập đoàn kiểm tra tình trạng an toàn của các căn hộ. Dưới sự dẫn dắt của Obama, những cô gái trẻ nhút nhát bỗng trở nên mạnh mẽ đòi hỏi các quyền lợi chính đáng của mình trước hệ thống công quyền Mỹ.

Thành công của Obama trong các hoạt động xã hội ở Altgeld xuất phát từ niềm tin vào sức mạnh của sự thay đổi và các giá trị tốt đẹp của nhân loại. Tuy nhiên, các chương trình xã hội của ông cũng khó có được kết quả nêu không được nuôi dưỡng và phát triển trong một môi trường dân chủ, tôn trọng các quyền con người.

Sau ba năm ở Chicago, tác giả « Giấc mơ từ cha tôi » đã chứng minh cải tạo xã hội không phải là một việc xa vời nếu ta ý thức được rằng thay đổi không đến từ đâu xa xôi mà diễn ra từ gốc rễ của từng cá nhân và từng vấn đề nhỏ.

Cảm ơn Obama đã cho tôi niềm tin vào các giá trị tốt đẹp và, quan trọng hơn, niềm tin vào khả năng của chính tôi trong việc gầy dựng các giá trị đó.

Lê Trung Tĩnh

Paris 28/4/2009