Nước mắm

Tôi lặng lẽ lấy vài củ tỏi, bóc vỏ, và vài trái ớt cho vào cối để giã. Tỏi và ớt đỏ dập ra thành từng miếng lớn, rồi nhỏ hơn, và bây giờ thì khó biết đâu là tỏi là ớt vì cả hai gần cùng một màu, chỉ còn những hạt ớt vung ra tung tóe. Sau khi cho hết vào chén, tôi đổ nước mắm vào, vắt một lát chanh và cho một muỗng nhỏ đường. Múc một muỗng nước mắm và nhẹ đưa lên mũi. Mùi nước mắm, mùi tỏi, ớt, mùi chanh và mùi đường ngọt mặn nhè nhẹ mà làm cồn cào trong ruột, làm say, giống như một hơi thuốc hút vội lúc bụng còn đang đói.
Hồi nhỏ, làm nước mắm giống như một nghi lễ trước bữa ăn, ngày hai lần, trưa, chiều, tự nhiên cũng giống như việc dọn chén, lấy đũa. Chén nước mắm là trung tâm của buổi ăn. Mà muốn khác cũng không được, vì các món, nếu có thể gọi là “các”, đều là rau, rau như trong câu mà Mẹ lúc nào cũng nói “Đói ăn rau đau uống thuốc.” Nếu không là bí rợ xào thì cũng là cà nướng (cái này ngon lắm và chắc phải viết một bài riêng), nếu không là cải luộc thì ít nhất cũng có dưa leo. Thỉnh thoảng cũng có thể có cá bạc má chiên ăn với rau ghém đủ thứ. Mà ăn cá với rau không có nước mắm thì cũng giống như đi dự hội nghị gì quan trọng mà quên mang cravate, thấy thiếu thiếu ở cổ.
Cũng có lúc không có rau, khi đó nước mắm một mình làm nhiệm vụ đưa cơm. Có thể có nước mắm mỡ, tức bỏ mỡ cùng với vài tép mỡ vào nồi, xào lên và cho nước mắm vào, thơm lắm. Chan một ít lên cơm trắng, tranh nhau một vài cái tép mỡ, tự nhiên thấy hiện tại thống trị, quá khứ đã xa mà tương lai thì có lẽ không cần phải bàn đến. Hay những khi Mẹ mua bún ở chợ về, cho vào tô, rưới một ít nước mắm tỏi ớt lên, trời ơi là cay, là nồng, là mặn, làm mặt nóng lên, các mạch máu chạy rần rần, và đầu có thể nặng sau đó.
Thỉnh thoảng trước khi ăn phát hiện thấy hết nước mắm, phải cầm chén chạy vội qua tiệm gần nhà mua. Cũng có khi mua từ các xe bán nước mắm qua lại trước nhà, nước mắm nhỉ đây bà con. Hay có khi có người từ ngoài trung vào mang theo vài bình nước mắm làm quà. Nước mắm Phan Thiết đỏ hồng hơn nước mắm Phú Quốc, cái mặn cũng gắt hơn và làm đầu lưỡi tê hơn. Tuổi thơ tràn ngập hình ảnh về nước mắm. Những câu chuyện về người cô làm nước mắm ở quê trong khạp, khi giỡ lên thấy trong đó có mấy con giòi bò, sợ quá. Hay lớn lên một chút láng máng nhớ có người quen làm nước mắm mà không cần cá, chỉ cần một nước và vài bao hóa chất gì đó. Tự nhiên thấy khạp nước mắm ngoài quê thân thương và ít đáng lo hơn nhiều.
Ừ thì cũng lo. Dạo gần đây nghe mọi người nói nước mắm hương cá hồi. Không biết trong đó có bao nhiêu thành phần làm muối, bao nhiêu là cá, có được phần nào như trong khạp nước mắm của người cô ngoài quê? Nhưng nghe nói người ta sản xuất lớn lắm, có vẻ đầu tư kinh tế chính trị vào đó nhiều lắm, và còn bảo là nước mắm từ cá truyền thống chứa chất độc gì đó. Người ta nói hoài, chỉ nói vậy thì chắc là đúng rồi, phải không?
Cũng thấy may là họ còn nói về nước mắm. Chứ biết đâu một ngày những chữ như nước mắm hay tên của đất nước có thứ nước làm tê lưỡi và ngứa người này người ta cũng ít nhắc đến thì sao?
Mà nhiều khi ít cá, muối đi cũng…tốt. Cá và muối đều từ biển mà lên mà.
.
Hôm nay tôi lại dẫn vài người thân đi thăm một vài làng quê ở đây. Chắc sẽ đi qua vài con đường xuyên qua rừng nơi những hàng cây ken dầy đặc, có thể dừng xe ở đâu đó, mang ủng, đi vào những public footpath, đi trên những đồi cỏ xanh, băng qua vài khu rừng, có thể trượt té vào tự nhiên, dặp mặt vào đất, ôm người vào sình, vướng vào cây. Chúng tôi sẽ men theo những dòng suối là những dòng phân thủy, những dòng trũng giữa những ngọn đồi. Những dòng suối rất nhỏ, đôi khi chỉ là những con lạch, hay vài mạch nước nhưng được giữ gìn và khai thông một cách tinh tế và kỹ lưỡng, đôi khi chỉ bằng vài cách xếp đá, một cây cầu gỗ, hay vài thông báo nhẹ để không ai xây cất hay dựng những thứ gì ngăn cản thiên nhiên. Nhưng những dòng nước luôn chảy và được nâng niu, trân trọng vì người ta biết nó có thể là những cơn lũ lớn.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s